Het principal-agent problem oplossen: hoe virtuele aandelen helpen

    Eigenaren willen waarde op lange termijn, teams worden betaald voor deze maand. Waarom belangen uit elkaar lopen, en hoe virtuele aandelen ze weer samenbrengen.

    6 min leestijd

    Elk bedrijf dat groter wordt dan zijn eigenaren loopt tegen dezelfde spanning aan. De mensen die dagelijks de beslissingen nemen, zijn niet de mensen die het financiële resultaat dragen. Economen noemen dit het principal-agent problem.

    Samengevat: het principal-agent problem is het gat tussen wat eigenaren willen en waarvoor de mensen die voor hen werken worden beloond. Virtuele aandelen verkleinen dat gat doordat het team meedeelt in de waardegroei en winst van het bedrijf, zonder dat verandert wie eigenaar is of wie beslist.

    Het begrip

    Wat het principal-agent problem is

    Een principal vraagt een agent om namens hem te handelen. In een bedrijf zijn de aandeelhouders de principal en zijn directie en medewerkers de agent. Twee dingen maken die relatie lastig:

    • Andere belangen. Eigenaren denken aan de waarde van het bedrijf over jaren. Medewerkers denken aan hun salaris, werkdruk, loopbaan en zekerheid.
    • Andere informatie. Wie het werk doet, weet veel meer over wat er echt gebeurt dan eigenaren of directie kunnen zien.

    Niemand hoeft te kwader trouw te zijn om hier last van te krijgen. Het is genoeg dat mensen verstandig reageren op de manier waarop ze worden beloond.

    In de praktijk

    Waar je het ziet in een groeiend bedrijf

    • Omzet tegen elke prijs. Een team dat op omzet wordt afgerekend, sluit deals met forse kortingen of klanten die binnen een jaar weer weg zijn.
    • Op safe spelen. Een manager mijdt een gewaagd project, omdat mislukken hem persoonlijk raakt en succes vooral de aandeelhouders ten goede komt.
    • Korte horizon. Sleutelfiguren vertrekken net voordat de waarde die ze hielpen opbouwen zichtbaar wordt, bijvoorbeeld vlak voor een verkoop.
    • Eilandjes. Afdelingen optimaliseren hun eigen doelen in plaats van het resultaat van het bedrijf als geheel.

    Klassieke beloning

    Waarom salaris en bonus het maar deels oplossen

    Salaris beloont aanwezigheid. Het is onmisbaar voor zekerheid, maar beweegt niet mee met de waarde van het bedrijf. Een bonus beloont doelen, en dat werkt goed voor wat je binnen een jaar kunt meten. Het nadeel: wat je niet meet krijgt minder aandacht, en het resultaat van volgend jaar kan worden opgeofferd voor het getal van dit jaar.

    Geen van beide verbindt mensen aan de uitkomst waar eigenaren het meest om geven: een bedrijf dat over vijf jaar meer waard is dan vandaag.

    De oplossing

    Hoe virtuele aandelen het gat dichten

    Virtuele aandelen geven deelnemers een financieel belang in dezelfde uitkomst als de aandeelhouders. Groeit het bedrijf in waarde of keert het winst uit, dan profiteren deelnemers mee. Gebeurt dat niet, dan ook niet.

    Het is een natuurlijk mechanisme: mensen voelen zich meer verbonden met waar ze belang bij hebben, en ze passen op wat ze dicht bij zich voelen. Met een bedrijf is het niet anders. Zodra mensen meedelen in het langetermijnsucces, geven ze er vanzelf meer om en zijn ze zich bewuster van wat er voor het bedrijf toe doet. Dat bedoelen mensen met skin in the game.

    Gedeelde uitkomst, geen gedeelde zeggenschap

    Deelnemers worden geen juridisch aandeelhouder en krijgen geen stemrecht. De belangen lopen gelijk, terwijl de besluitvorming blijft waar die is. Daardoor passen virtuele aandelen goed bij bedrijven die belangen willen verbinden zonder het eigendom anders te organiseren.

    Een langere horizon

    Omdat de waarde van een toekenning het bedrijf over jaren volgt, worden kortetermijnafwegingen zichtbaar voor wie ze maakt. Een korting die de marge van volgend jaar raakt, raakt ook de waarde van de eigen toekenning.

    Waarde of winst, of allebei

    Waardegroei verbindt mensen aan de lange termijn en een eventuele verkoop. Een virtueel dividend verbindt ze aan de jaarlijkse winst. Veel plannen combineren beide, zodat er in goede jaren iets te delen valt en er een reden is om lang te blijven.

    Ontwerp

    Ontwerpkeuzes die het verschil maken

    • Vesting. Rechten bouwen zich op over tijd, wat mensen beloont die blijven en bijdragen.
    • Leaver-regels. Wat iemand houdt bij vertrek bepaalt of de prikkel eerlijk voelt en of mensen echt aan boord blijven.
    • Drempels en startwaarde. Met stock appreciation rights delen mensen alleen mee in groei boven een startwaarde, dus in waarde die ze zelf helpen creëren.
    • De juiste groep. Betrek de mensen wier beslissingen de waarde van het bedrijf echt bewegen, niet alleen het managementteam.

    Grenzen

    Wat virtuele aandelen niet oplossen

    Een prikkel verandert alleen gedrag als mensen hem begrijpen. Een toekenning die niemand in euro's kan uitleggen, is een document in een la, geen prikkel. Virtuele aandelen vervangen ook geen goed leiderschap, heldere doelen of eerlijke informatie over hoe het bedrijf ervoor staat: de cultuur rond de regeling telt net zo zwaar als de regeling zelf.

    Daarom krijgt in Sharesquare elke deelnemer een eigen dashboard met de opbouw van de vesting en wat de toekenning onder verschillende uitkomsten waard kan zijn. Door de gedeelde uitkomst zichtbaar te houden, blijven de belangen ook na ondertekening gelijk.

    Sharesquare levert software en kennis, geen juridisch, fiscaal of financieel advies. Laat je plan en de fiscale behandeling toetsen door je eigen adviseurs.

    Inzichten

    Veelgestelde vragen

    Wil je je team verbinden aan de waarde die je opbouwt?

    Ontwerp een virtueel aandelenplan met vesting, leaver-regels en een dashboard per deelnemer. Probeer de tool gratis of plan een kennismaking.