Box 3 naar werkelijk rendement: wat betekent dat voor medewerkersparticipatie?

Wie nadenkt over medewerkersparticipatie loopt vroeg of laat tegen de vraag aan in welk box een regeling valt. Die vraag wordt urgenter, want box 3 gaat op de schop.

Status

Waar staat het wetsvoorstel?

De Wet werkelijk rendement box 3 vervangt het huidige forfaitaire stelsel door heffing over de werkelijke inkomsten uit vermogen. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. De Tweede Kamer stemde in februari 2026 in met het voorstel, de Eerste Kamer behandelt het nog, en het kabinet heeft aangekondigd het voorstel op onderdelen aan te passen naar aanleiding van de kritiek uit beide Kamers.

Kortom: de richting staat vast, de details niet. Neem dit artikel als kaart van het speelveld, niet als eindstand.

Het stelsel

Vermogensaanwas en vermogenswinst

De hoofdregel in het voorstel is vermogensaanwas. Je betaalt dan jaarlijks belasting over de werkelijke inkomsten uit je vermogen plus de waardeontwikkeling in dat jaar, ook als je niets hebt verkocht. Voor spaargeld en beursgenoteerde beleggingen is dat te doen: er is een koers en er is liquiditeit.

Voor sommige bezittingen werkt dat slecht. Daarvoor is een vermogenswinstvariant voorzien: je rekent pas af op het moment van realisatie, dus bij verkoop. Dat voorkomt dat iemand belasting moet betalen over waarde die alleen op papier bestaat.

Startups

Aandelen in startups en scale-ups

Aandelen in een niet-beursgenoteerde startup zijn het schoolvoorbeeld van een bezitting die je niet even verkoopt. Een werknemer die na een waarderingsronde op papier veel rijker is, heeft daar niets aan zolang er geen koper is. Jaarlijks afrekenen zou betekenen: belasting betalen uit je salaris over een waarde die ook weer kan verdampen.

Daarom is voor aandelen in startups en scale-ups een vermogenswinstvariant in beeld: heffing bij realisatie in plaats van jaarlijks. Welke bedrijven daar precies onder vallen, hangt samen met de nieuwe wettelijke definitie van startup en scale-up die ook in het wetsvoorstel over de optiebelasting zit. Die twee trajecten worden bewust in samenhang behandeld.

Participatie

Wanneer komt participatie in box 3 terecht?

Een participatieregeling begint bijna altijd in de loonsfeer, box 1. Pas als een deelnemer daadwerkelijk aandelen of certificaten houdt en die de loonsfeer hebben verlaten, gaat het bezit door naar box 3. Vanaf dat moment is de vraag relevant of er jaarlijks of pas bij verkoop wordt geheven.

• Echte aandelen of certificaten: na de loonheffing zit het bezit in box 3 en speelt het onderscheid tussen aanwas en winst.
• Opties: zolang het optierecht in de loonsfeer zit is er geen box 3. Na uitoefening geldt hetzelfde als bij echte aandelen.
• Virtuele aandelen en SAR's: deze worden in cash uitgekeerd en blijven loon. Alleen wat iemand netto overhoudt en aanhoudt, telt mee in box 3.

Waardering

De waarderingsvraag wordt belangrijker

Elk stelsel dat werkelijke waardeontwikkeling belast, vraagt om een waarde per peildatum. Bij een beursfonds is dat een koers, bij jullie bedrijf is dat een onderbouwing. Ook in een vermogenswinstvariant heb je een verkrijgingsprijs en een verkoopprijs nodig.

Dat maakt drie dingen belangrijk, ongeacht hoe de wet uiteindelijk luidt: kies een methode en houd die consistent aan, leg vast op welk moment je herwaardeert, en bewaar de onderbouwing per deelnemer. Zie ook hoe wij dat aanpakken bij vesting en toekenningsmomenten.

Onzekerheid

Verliezen, onzekerheid en een dalende waarde

Een stelsel dat werkelijke waardeontwikkeling belast, moet ook de andere kant op werken. Als aandelen in een niet-beursgenoteerd bedrijf in waarde dalen, of uiteindelijk niets blijken te zijn, heeft de deelnemer belasting betaald over winst die er nooit kwam. Het voorstel kent daarom verliesverrekening: een negatief resultaat in een jaar kun je verrekenen met positieve resultaten, met een drempel waaronder een verlies niet meetelt en met voortwenteling naar latere jaren.

Voor deelnemers in een regeling betekent dat twee dingen. Ten eerste helpt verrekening alleen als er later box 3-inkomen is om tegenover te zetten, en dat is niet vanzelfsprekend voor iemand van wie het belangrijkste bezit één aandelenpakket was. Ten tweede is de timing vervelend: de heffing valt in de goede jaren en wordt uit het salaris betaald, de verlichting komt later, als ze al komt.

Daar komt bij dat de regels zelf nog schuiven. De ingangsdatum is al meer dan eens verplaatst, het kabinet heeft aanpassingen aangekondigd en de behandeling van niet-beursgenoteerde aandelen is een van de discussiepunten. Behandel elke berekening die je vandaag aan deelnemers laat zien als illustratie, niet als belofte, en zeg dat er hardop bij.

Vergelijking

Virtuele aandelen en SAR's blijven buiten box 3

Een virtueel aandeel of een SAR geeft recht op een uitkering in geld, niet op eigendom. De deelnemer betaalt loonheffing op het moment van uitbetaling, het bedrijf boekt de uitkering als loonkosten. Er is geen jaarlijkse box 3-heffing, geen discussie over niet-verhandelbaar bezit en geen wijziging in de cap table.

Dat is geen argument dat virtuele aandelen altijd beter zijn. Het is wel de reden dat veel groeibedrijven met een breed deelnemersveld ervoor kiezen: de fiscale route is voorspelbaar, ook als de wetgeving beweegt.

Aan de slag

Wat kun je nu al doen?

• Weet in welke box elke vorm valt. Zet per regeling op papier wanneer er wordt geheven en bij wie.
• Leg je waarderingen vast. Methode, moment en onderbouwing, ieder jaar op dezelfde manier.
• Wees eerlijk richting deelnemers. Vertel dat het fiscale kader in beweging is en dat jullie hen bijpraten als er iets verandert.
• Wacht niet met je plan. Je houdt mensen nu vast, niet pas later.

Sharesquare levert software en uitleg, geen fiscaal of juridisch advies. Dit artikel beschrijft een wetsvoorstel dat nog kan wijzigen. Toets je eigen situatie altijd bij een fiscalist.

Kennisbank

Veelgestelde vragen